Peshku Fluturues

Saint George Subway Station

2009-03-31T16:29:00.000-07:00

Brenda vagonit te subway te mesnates

Njerezit hyjne e dalin si fragmente jete

Pa te shkuar, pa te ardhme

Te prere nga levizja e thikte e dyerve me hapje paralele

te tramvajit

Disa vijne e ikin pa lene gjurme

Si te ishin gota letre te Starbucks a qese patatinash

Qe hapat i shtyjne mbi dysheme

E disa te tjere, ulur, kruspullosur e te palevizur

ngjajne si semundje te zeza

Mbi rropullite e kuqe te dragoit prej xhami e metali

qe kridhet zhurmemadh e dritandezur

Ne gryken e tuneleve te shtrember.

Ne vagonin e subway te mesnates

Punetoret e nates flene si te munden.

E endrrat jane gazeta te vjetra, palosur me katersh

hedhur poshte sediljes.

Indiani i vjeter plot rrudha dremit ne kembe

Si nje fshese me bisht mbeshtetur pas shtylles

A si nje kembe e rrudhosur elefanti

Ne pritje te stacionit tjeter.

Nje grua e ulur fle mbledhur kruspull

Si nje kove uji me lecke brenda.

Infermieret i mbrojne endrrat e tyre duke i mbeshtjelle

me garza te perdorura

per ti vendosur ne kthim si vazo lulesh

ne apartamentet e vogla

me dritare qe shohin vetem nga nata.

Askush nuk beson me ne udhetaret e subwayt te mesnates

Se dhe ato vete nuk besojne me askend

As ne te madhin Zot

(mbase ne bileten e llotarise, mbase)

E as ne zemren e thyer,

E therrmuar, e harruar…

Ketu askush nuk te sheh ne sy, askush nuk te thote

Mirembrema a naten e mire

Dhe nese do te ulesh

Ben mire te gjesh nje karrige sa me larg

te tjereve.

Dhe te presesh

Ashtu si te gjithe po presim, qetesish ulur,

Naten kur ne St. George Subway Station

Kaloresi me britme do te ngrihet ne kembe mbi kale

Dhe do ja ngule kithtazi ne bark shtizen

Dragoit barkverdhe te nentokes.

Dhjetor 2008

Eglantina

2009-03-31T16:24:00.001-07:00

Xhemali me Fatosin kishin rrahur Ner Kurtin. Të dy ishin fshehur dhe nuk kishin vajtur as në shtëpi se e dinin ç'i priste. Në darkë kthehej nga stërvitja Çilja, vëllai i madh i Nerit dhe do t'i lidhte nyje që të dy. Do t'i shkëlynte si këlysh qeni dhe mire t'ua bënte. Jo se ne ishim me Nerin. Neri ishte i lagjes së Dibranëve përtej rrugës dhe ne nuk na lidhte asgjë me të, por sidoqoftë Neri nuk ngacmonte njeri kot, për më tepër se edhe nuk kishte nevojë. Askujt nuk ia mbante të bënte sherr me Nerin, përveç Gon Mancakut që ishte më i forti i anës sonë dhe kishte katër vëllezër më të mëdhenj, njërin shtangist.

Kurse Xhemali me Fatosin ishin dy vëllezër jevgj binjakë, që ishin më grricat e lagjes. Veç e veç ishin të hollë e të thatë e s'ta mbushnin syrin, por të dy bashkë ishte hera e dytë që rrihnin Nerin dhe njëherë kishin rrahur edhe Gonin. Shtëpinë e kishin më larg nga të gjithë, tek dyqani përballe Hozrashotit, por gjithë ditën i shihje vërdalle nëpër lagje. Nuk kishin asnjë shok dhe i vetmi qëllim i sorollatjes së tyre ishte që të përlanin çfarë të mundnin; kopsa, kopaca, zara, apo edhe letra karamelesh me të cilat ishin duke luajtur kalamajtë e lagjes. Bertit njëherë i kishin gërlep një palë letra bixhozi që i ati i kishte bërë me kartonët e paqetave Adrian, dhe ai kishte ngrëne një dru që ende e mbante mënd, ngaqë i kishte marrë letrat e bixhozit pa leje përjashta.

Ndaj dhe unë me Bertin kishim hipur tek tarraca e pallatit këtë mbrëmje pranvere, që të kontrollonim lagjen se mos na i zinin sytë ata dy të fshehurit dhe të shihnim se çfarë do ndodhte kur të kthehej Çilja nga stërvitja. Kishim zbuluar një mënyrë për të hipur në tarracë, prej nga ku kontrollonim gjithçka. Aqifi që e kishte shtëpinë në kat të pestë e linte gjithmonë biçikletën 28-she tek korridori i shkallës, zakonisht mu poshtë baxhës se tarracës. Ne vinin një këmbë mes pedaleve, pastaj mbi zgarën e pasme e pastaj mbi shalë dhe duke u mbajtur fort me duar tek shkalla e parë prej hekuri, hapnim kapakun e baxhës me njërën dorë dhe kërcenim në tarracë. Duhej art i madh në mbajtjen e ekuilibrit, por ne ia arrinim asaj pa shumë vështirësi.

Lagjja e Bërrylit shtrihej e qetë nën rrezet e diellit pranveror që po perëndonte. Në krahun tonë të rrugës mbizotëronin pallatet e reja që po ndërtoheshin dhe pamja nuk të ofronte ndonjë gjë të bukur veç ndërtesave të ngritura në nivele të ndryshme njëra pas tjetrës, grumbujve të soletave, gropës së gëlqeres, vinçit pesëkatësh që lëvizte mbi shina, e barakave të punëtorëve ku ruheshin materialet e ndërtimit e lloj-lloj hedhurinash të komunales; por nga ana tjetër e rrugës shtrihej një botë e pazbuluar, me rrugica te ngushta që gjarpëronin mes pemëve dhe shtëpive përdhese të Lagjes së Dibranëve. Shtëpitë priteshin si me thikë tek skarpati buzë e Lanes, që akoma rridhte e lirë dhe pa rrethim betoni deri tek Ura e Drurit. Poshtë urës, aty ku lumjanët nxirrnin rërë për shtëpi dhe ku nga gërmimet përroi ishte thelluar dhe uji na vinte deri mbi gju, ishte "plazhi" privat i kalamajve të lagjes tonë. Me tej ishte Bacja e Babe Rexhes, e pastaj vinin arat e mbjella me misër. Pas shtëpive nga ana e lindjes ishte fusha e Dibranëve ku të rriturit e lagjes luanin futboll me lekë të dielave dhe ku ne futeshim nganjëherë për të parë ndeshjet. Vetëm të dielave. Ditët e tjera të javës, çdo hyrje në atë lagje i pashoqëruar me një nga çunat që e kishte shtëpinë aty përfundonte me rrahje, ose më e pakta me ndonjë gur llastiku bythës. Kurtet ishin te kudogjendur.

Por megjithë ankthin e pritjes tonë, asgjë nuk e prishte qetësinë e buzëmbrëmjes tiranase. Një grup i vogël njerëzish prisnin tek stacioni i unazës. Të veshur më mirë se zakonisht, sidomos gratë që kishin veshur edhe këpucë me taka, dukej që do të shkonin për një xhiro bulevardit. Aty ishte edhe Leta, gruaja e Teodorit, shefit të kuadrit të Artistikes, që kishte veshur një palë këpuce llustrafini, shkëlqimi i të cilave dukej që nga tarraca. Ato këpuce dhe një pallto peliçe që ajo vishte në dimër, ishin zilia e grave të lagjes. Një zot e dinte se ku i gjente ajo ato rroba. Por Nadirja i kishte thënë njëherë mamasë kur kishte ardhur për vizitë se Leta "e dridhte", ndërsa Teodorit i ngjiste dora që ç'ke me të për të futur njeri në punë. Përballe stacionit nga ana tjetër e rrugës, ngjitur me shtyllën e telefonit, tek "guri i shtrimë" ishin ulur katër-pesë të përhershmit që gjuanin gocat e lagjes tek prisnin autobusin. Nuk dukeshin mirë aq larg, por tani që u ndez drita me kavanoz e shtyllës, vija bast që ai i cepit ishte Mondi që "ngrente" Irenen, "prostin" e lagjes. E kishim parë me sytë tonë nga tarraca kur kishte kapërcyer në oborrin e saj nga avllia e Kujtes, ndërsa Irena ia bënte me shenjë nga dritarja. Poshtë pallatit tek kinkaleria që dukej si një akuarium i verdhe drite në gjysmë errësirën e mbrëmjes, Sofika, shitësja e kinkalerisë po mbyllte xhamin dhe pasi u ul para tryezës së vogël që ishte njëkohësisht edhe banak shitjeje, hapi sirtarin dhe filloi të numëronte lekët e xhiros, duke i shënuar pastaj në një bllok të madh drejtkëndësh. Pra kishte shkuar ora tetë. Xhemalin dhe Fatosin zor se i kapte më njeri sonte. Ishte koha për të zbritur poshtë, por nuk po na bëhej. Nga ana tjetër e pallatit, që poshtë vinin zërat e vajzave që numëronin me zë të lartë tek luanin me litar para hyrjes së pallatit:

Unë jam lokomotiva

Dhe thërras vagonin e pare

Vagonin e parë…

Shkuam nga ajo anë dhe u varëm tek buza e mbështetëses që të shihnim kush po lozte, por tashmë nata pothuajse kishte rënë plotësisht dhe nuk dalloheshin më fytyrat. Në pallat filluan të ndizen dritat, e ndërsa po bëheshim gati të largoheshim, paf, si një bark xixëllonje në faqen e errët të murit në krah, u ndez një dritë drejtkëndëshe në kat të katërt. Pallati jonë ishte në forme L-je dhe tek këmba e vogël e L-së ishin vetëm dritaret e banjove. Nga dritaret e apartamenteve, nuk mund të shikoje kurrë se ç'ndodhte në banjot përballë, por çuditërisht, nga ai cep i taraces gjithçka dukej si në pëllëmbë të dorës. Drita që u ndez ishte e apartamentit të xha Vasilit dhe ishte e vetmja pa perde. Pamë teto Santën që hyri dhe hoqi një kusi nga banja. Ndërkohe që ajo po dilte, në banjë hyri Tina, nusja e teto Santës. Mbylli derën pas saj me çengel, hoqi fustanin dhe doli vetëm me një këmishë të brendshme me dantella. Pastaj shkoi tek rubineti i dushit, e hapi, e provoi sa i ngrohtë ishte dhe pasi e la ashtu që të rridhte, hoqi këmishën dhe e vari pas derës, dhe ashtu siç ishte e kthyer me kurriz vuri duart mbrapa shpinës e zbërtheu sutjenat. I vari edhe ato pas derës e akoma ashtu e kthyer hoqi të mbathurat e i hodhi në tokë. Pastaj u kthye nxitimthi nga ne ashtu cullak dhe vajti e u fut nën ujin e dushit që po rridhte.

Ne të dy kishim mbetur si të shtangur mbi bordurën e tarracës, pa arritur të mblidhnim veten nga shpejtësia dhe thjeshtësia me të cilën përpara nesh u shfaq për herë të parë misteri femëror. Ndjeva gjuhën që po më rrëshqiste gjithmonë e më thellë në grykë e po më bllokonte frymëmarrjen, kur dëgjova Bertin që pëshpëriti me gjysmë zëri:

- None zezë çfarë bubleshke!

Se kisha dëgjuar ndonjëherë fjalën bubleshkë dhe me siguri që ai e kishte huazuar atë nga fjalori çuditshëm i gjyshes, por kurrë më parë nuk kisha dëgjuar një fjalë që t'i përshtatej kaq shumë realitetit. Seksi i Tinës nuk ngjante fare me ato vizatimet fëminore që bënim nëpër mure, ku seksin e gocave e vizatonim si një sy vertikal me qerpikë anash. Ajo gjëja e vërtetë që kishte Tina ishte tamam bubleshkë. Asnjë fjalë tjetër nuk na dilte nga goja ndërsa shikonim Tinen që shkumboste gjinjtë e pastaj kofshët e gjata e pastaj ndërsa shpëlahej xhami po bëhej gjithmonë e më opak për shkak te avullit. Por pavarësisht nga kjo ne nuk ia shqisnim dot sytë xhamit derisa më në fund, gjithçka që mund të shihnim ishte vetëm një siluete që mbaroi dushin, mori një peshqir të bardhë e nga lëvizjet kuptohej që po fshihej. Por gjithçka tashmë ishte bërë e mundimshme për t'u shquar si një zgjim i ngadalshëm nga një ëndërr e bukur mëngjesi, ndërsa ne ishim ngulur ne ziftin e tarracës te mbytur nga dita e hënës dhe e yjeve te asaj nate të ngrohte pranvere.

* * *

Ajo natë ishte një natë masturbimesh të çmendura me figurën e Tinës që zhvishej në banjë. Kur në mëngjes u takuam me Bertin tek hyrja e shkallës që të shkonim në shkollë, me sytë e skuqur e të lodhur nga pagjumësia dhe ëndërrimet me sy hapur, e kuptuam se edhe tek ne kishte ndodhur ajo gjëja fatale që ndodhte nëpër filma. Ishim dashuruar të dy si të cmëndur pas Tinës.

Eglantina ishte gruaja e Petritit dhe ato ishin martuar pak muaj më parë. Ne të gjithë e kishim parë atë kur kishte ardhur nuse dhe nga katet e pallatit njerëzit i hidhnin oriz dhe karamele. Ajo kishte qënë shumë e bukur ashtu si çdo nuse, dhe kaq. Vëmendja jonë ishte e përqendruar tek gjëra të tjera më të rëndësishme, që kishin të bënin me fatet e lagjes dhe nuk merreshim me punë gocash. Por Tina arrinte gjithsesi të futej kalimthi mes nesh. Ishte e vetmja në pallat që hidhte një parfum të veçante që na bënte të merrnim frymë thellë sa herë që na kalonte pranë. Gratë e shkallës thoshin që ajo i hiqte qimet e këmbëve dhe nganjëherë ndizte edhe ndonjë cigare kur ishte vetëm me shoqet e punës, por ne këto biseda nuk na kishin tërhequr kurrë. Deri më tani. Sepse që sot e tutje ato ishin e gjithë bota e jonë.

Tani, sapo ktheheshim nga shkolla, hidhnim çantën në shtëpi, kapnim ndonjë copë bukë dhe uleshim tek shkalla, gjoja për të luajtur "Mos u nxeh", por në fakt prisnim që Tina të kthehej nga puna. E shikonim që larg kur kthehej tek cepi i pallatit dhe s'mund t'ia ndanim dot më sytë. Edhe ajo e kishte vënë re këtë dhe gjithmonë na dhuronte një buzëqeshje kur na kalonte pranë, ndërsa ne e ndiqnim me sy nga pas tek ngjiste gjashtëmbëdhjetë shkallët nga kati i parë në katin e dytë dhe nën këmbët që zbuloheshin pak nga pak nën fustan teksa ngjiste shkallet, përfytyronim gjithë zjarr atë bubleshkën që ne e dinim se si e kishte. I kishim harruar të gjitha lojërat e tjera dhe bisedonim vetëm për të duke pritur të shtunën tjetër kur ajo do të lahej përsëri. E përfytyronim Tinën me ato këmbët e gjata e të lëmuara, pa asnjë qime, ulur në një karrige tek pinte një cigare me filtër që e mbante mes dy gishtave të shtrirë, mu si ato këngëtaret italiane. Pastaj në një vaskë banjoje nga ato që shihnim nëpër filma, ku ajo rrinte e zhytur në ujin me shkumë dhe ndërsa tymoste cigaren, nga ana tjetër mbante një gote me konjak që e pinte herë pas here. Gati e besonim se i kishim parë vërtet të gjitha këto dhe sikur herën tjetër nga penxherja e banjos të shihnim një vaskë të bardhë me këmbë floriri në vend të dushit me vajgur në atë banjë dhe dy shërbëtore që do t'i jepnin dorën për ta futur ne vaske, e pastaj njëra t'i jepte një cigare dhe tjetra një gotë konjak, do të na dukej si gjëja më normale.

* * *

Më në fund edhe e shtuna e asaj jave të pafund, erdhi. Kurrë më parë nuk e kishim menduar se e vetmja arsye për të cilën do prisnim të vinte e shtuna do të ishte larja dhe dushi. Zakonisht e shtuna ishte dita e grave. Nëpër apartamente fillonte zhveshja e dyshekëve nga carcafet dhe e jastëkëve nga këllëfët; plaçkat që kishim veshur gjatë javës mblidheshin nga lart e poshtë për t'u larë ndërsa ne rrinim të gjithë me pizhame në kuzhinë si të burgosurit. Soba ndërkaq mbushej mirë me dru sa të bubullinte dhe nga dera e banjos dilte here pas here avulli i ngrohtë që vinte nga lavatricja njëzetmijeshe e cila duhej hapur në mes të procesit për t'i hedhur sapunin e grire, apo ngaqë mamaja përpiqej te çlironte me një kapëse te madhe druri carcafin e përvëluar që e kishte mbledhur centrifuga, ndërsa mallkonte të gjithë lavatricet e botës. Pastaj vinte radha jonë që hiqnim një nga një zhulin e javës, erën e djersës kolektive të klasave në shkollë, qëndrave të punës, autobusave dhe zyrave, flokët që fryheshin si push zogu të çliruar nga lyra, ndërsa lëkurat tona dëshmonin sërish se i përkisnim racës së bardhë dhe nuk ishim "këlyshë jevgjish". Ndërkohë kuzhina kishte marre formën e një kampingu indian. Rrobat vareshin nga telat rreth qyngjit të sobës dhe nga dorezat metalike rreth saj. Askush nuk lejohej të zbriste nga divani me këmbë të zbathura a të dilte nga kuzhina me kokë të lagur. Mbi tavolinën e mesit shtrohej më dysh batanija ushtarake që i nënshtrohej përdorimeve civile. Asnjë nga brimat dhe djegiet mbi të nuk ishte bërë nga plumbat e armikut, por nga hekuri i nxehtë harruar mbi të njëherë se po digjej sultiashi, njëherë sepse dikush përplasi kokën me derën e kuzhinës apo rrëshqiti në banjo, njëherë se komshia erdhi të kërkojë fare kosi, apo se dikush mori në telefon në momentin e gabuar dhe u harruam pas muhabetit. E vetmja kënaqësi e vërtetë ishte ai gjumi i të shtunës në darke me çarçafët e larë që vinin era sapun dhe me idenë se nesër mund të zgjoheshe kur të doje ngaqë ishte pushim, që të sillte një ndjenjë moskokëçarje të pakrahasueshme me gjë tjetër. Por kjo nuk ishte më e shtuna e jonë.

Sapo u kthyem nga shkolla, shqetësimi i parë ishte nëse biçikleta e Aqifit ishte në korridor te shkalles. Kur u siguruam që ajo ishte aty vazhduam me planet e tjera. Gjatë mëngjesit kishte rënë pak shi, por tani qielli ishte hapur dhe premtonte kohë të mirë. Bertit i ra ndër mend që duhej të dilnim vullnetarë që tani për te bërë pazaret që na takonin, që pastaj të mos na kërkonin lart e poshtë që për të na çuar të blinim një paqete tek Sofika apo një pako sheqer a kafe tek Meremja. Vullnetarizmi jonë i çuditi mamatë , por jo aq sa të na linin të iknim pa bërë ca pazare të vogla rreth e rrotull. Pasi i mbaruam të gjitha, në ora katër ishim jashtë tek shkalla me "Mos u nxe-në" në duar. As Tarzani që luante në katër e gjysmë, dhe as futbolli tek fusha e vogël nuk na shkulte nga istikami. Dhe tamam rreth orës pese e gjysmë, kur u duk se koha kishte ngecur, Bertit i erdhën drutë. Dy lata për t'u carë dhe ngjitur katër kate. Të kërkonim ndihmë nga kalamajtë e tjerë me të cilët nuk kishim denjuar të luanim futboll atë pasdite ishte e kotë. Për fat babai i Bertit zbriti poshtë dhe filloi të çante drutë, kështu qëe ne na mbetej vetëm që t'i ngjisnim me krahë nëpër shkallë, ndërsa mamaja e tij i stivoste ne ballkon. Pothuaj i kishim mbaruar ndërsa mbrëmja filloi të binte dhe kur pamë dritën e banjos që u ndez në katin e katërt, për pak sa nuk na u mor fryma. Grumbullin e vogël të druve që kishte mbetur e ngjitëm pothuajse me vrap nëpër shkalle, dhe pas barrës së fundit, pa pirë as gotat me limonadë që na ofroi mamaja e Bertit, vrapuam për në tarracë, tek qoshja e kinemasë siç kishim filluar ta quanim. Zemra na u shkri kur pamë në banjë Petritin që me një pincë në dorë përpiqej të rregullonte diçka brënda dushit me vajgur. Pra nuk kishim humbur gjë. Petriti pasi punoi edhe pak me dushin nxori shkrepësen dhe e ndezi. Pas tij hyri Tina dhe filloi të pastronte banjën. Emocionet tona rriteshin mengadalë si zhiva në termometër. Nuk e konsideronimin më veten si përgjues, por ndjeheshim tashmë si pjesë e jetës së saj, dhe ajo gjithashtu ishte bërë si një pjesë e jona. Veprimet e saj ishin të lirshme e të shpenguara jo se ajo nuk e dinte se ne po e përgjonim nga cepi i tarracës, por sepse ajo tashmë na quante pjesë të saj e nuk kishte më turp prej nesh. Ne po rriteshim me minuta në atë cep tarrace të katit të pestë, dhe po fillonim të kuptonim se çdo të thoshte të posedoje një femër, të ishe kaq shumë pjesë e saj, sa të mos konsideroheshe më as si pjesë. Ishim hutuar kaq shumë në këto ëndërrime paraprake sa gati sa nuk ramë nga tarraca kur dëgjuam fare pranë një zë të rrituri

- Po ju cfare bëni këtu?

Ishte Ladi, komshiu i katit të tretë.

- Ne? Hic, po rrimë – u përgjigjëm të dy në nje gojë dhe u ngritëm në këmbë buzë taracës si të zënë në faj, por edhe pa i shqitur dot sytë nga dritarja atje në cep.

Ladi nuk na besoi. U afrua pa folur aty ku ishim ne dhe ndoqi vështrimin tonë. Për dreq, tamam në atë cast, Tina mbylli derën e banjos dhe me fytyrë nga ne filloi të zberthënte komcat përpara të fustanit. Pamë Ladin që zgurdulloi sytë, por i hutuar pas pamjes nuk foli për disa sekonda, por pastaj e mblodhi veten.

- Po ju kopila të vegjël, - na u kthye ne – rrini e përgjoni gratë e pallatit. Zbrisni poshtë me vrap se ju hodha me kokë poshte nga taraca. E po e hapët gojën do ju vi nëpër shtepia t'iu them prindërve se cfare bëni natën.

Ne u ngritem mengadale dhe u larguam nga cepi i taracës drejt baxhës. Të kapur me presh ne duar, nuk ia vlente të thoshim asnjë fjalë. S'kishim bërë as dy hapa kur dëgjuam prapë Ladin që bërtiti me një zë të paduruar pas nesh.

-Hë more? C'me ecni si nuse të reja? Me vrap more thashë, zhdukuni që këtu se iu hodha poshte.

"Mesa duket s'po i durohet sa të shohë për vete!" desha të thoja po pastaj e qepa.

U ulëm poshtë nga baxha dhe ndërsa zbrisnim shkallët e kateve, dëgjuam dikë që thërriste Ladin.

- O Lad, o gjytyrym. Luje pra se na u keput qafa!

Ladi, pra nuk kishte hipur kot në tarrace. Ai kishte ardhur që të kthente antenën nga italiani për të kapur "Canzonissima-n" dhe na kishte kapur duke përgjuar Tinën. Dhe tani me siguri po e shikonte për vete. Për të vërtetuar dyshimet tona dolëm nga pallati dhe hipëm tek mimoza përkarshi, që të shihnim më mirë. Koka e Ladit nxinte tek cepi i tarracës përkundrejt qiellit blu të mbrëmjes.

- Kokëmuti – tha Berti me një urrejtje dhe pafuqi që i dilte nga shpirti. Ne na përzuri që të mos e shihnim dhe tani e sheh për vete. Kurrë nuk e kishim ndjerë rrëmbimin e diçkaje tonën prej dikujt tjetër sa këtë rradhë, por nuk kishim asnje mënyrë se si ta mbronim pozicionin tonë. E vetmja shpresë ishte e shtuna tjeter.

***

Të shtunen tjetër, në ora 8 fiks, kur pamë nga pozicioni ynë maje mimozes Ladin dhe Gim Caracin që e thërrisnin ashtu ngaqë e kishte kokën të vogel e të rrumbullaket si carac, tek po ngjiteshin nëpër taracë, e kuptuam se e kishim humbur davanë pergjithmonë. Pas disa minutash kokat e tyre që nuk dukeshin nga poshte, por që ne i shihnim fare mire nga pema, u shfaqën në këndin e taracës. Dhe pa kaluar as pesë minuta, ja, u ndez drita e banjos. Tani Tina me siguri që po hiqte fustanin e po zhvishej ashtu e pafajshme, pa e ditur se ata dy rrugacet po e shikonin nga dritarja. Ndjenim zemrat qe na bucisnin e syte qe na digjnin nga lotët e inatit. Sikur të kishim pasur qoftë edhe një shans në njeqind që do të mund t'i kishim rrahur a përzënë që atje, do ta kishim përdorur pa na u dridhur syri, por e keqja ishte që nuk kishim as edhe një.

- Duhet të bejme dicka, - i thashe Bertit me zërin qe më dridhej nga urrejtja. Ato na përzunë ne, vetëm që të zinin vendin tonë.

- Cfare thua ti që të bëjmë.

- Nuk e di – iu përgjigja. Po sikur të shkojmë e ti biem derës së xha Vasillaqit e t'u themi se ca njerëz po iu përgjojnë nga taraca?

Berti u mendua ca para se të më jepte një përgjigje.

- Po sikur të na pyesin se nga e dimë ne?

Hmm. Këtë se kisha menduar. Imagjinoja xha Vasillaqin me duart e qafën të mbuluar nga lesh, që na hapte derën dhe ne që i shpjegonim se Tinën po e përgjonin. Jo. Nuk bënte.

- Po ti cfare thua – e pyeta me inatin e njeriut që e kishin nxjerre budalla më përpara. Hë pra na jep një mendje ti që e mban veten për më të zgjuar.

- Po sikur t'i themi Besim Dylekshit – filloi të fliste Berti me zë te ngadaltë, duke u menduar. Po sikur t'i themi Besim Dylekshit që Ladi me Gimin kane hipur në tarracë të kthejnë antenën nga italiani që të shikojnë canzonissiman. Po i kapi Besimi ato , i fut në burg.

Besimi Dylekshi ishte spiuni i lagjes. Atë e kishin frikë jo vetëm ne të vegjëlit, që na kishte çarë kushedi se sa topa me thikë kur luanim përpara ballkonit te tij në kat të parë, por edhe prinderit tanë qe ishin "kuadro" nuk guxonin t'i flisnin. Ai përvecse që ishte minator i dalluar dhe punonte për llogari të vitit 1989, kishte dalë dy herë në televizor dhe ishte edhe anëtar i Grupit të Kontrollit Punëtor të Tiranes. Babin e Gertit, që i binte violincelit, ai e kishte hequr nga puna tek Opera.

Kur Kontrolli Punetor kishte vajtur tek teatri i Operas dhe i Baletit, orkestrantët kishin zënë të qeshnin nën buzë me njëri tjetrin. E ku merrnin vesh ata punëtorë nga muzika, që t'i zinin në gabim e t'i kritikonin orkestrantët. Por punetorët nuk kishin thënë asnje fjale. Ishin ulur në dy rreshtat e parë të sallës së zbrazur dhe kishin dëgjuar për dy orë orkestrën që praktikonte Moxartin. Pastaj njëri nga punëtorët i ishte drejtuar Perlatit, dirigjentit të orkestrës.

- Shoku Perlat! Desha të shoh pak dy libra nga ato të violinistëve.

Perlati i hutuar ishte ngritur dhe kishte marre dy libretet nga dy violiniste të rreshtit të parë.

Kryetari i kishte parë titujt e libreteve, dhe pastaj i kishte hapur dhe krahasuar dy faqet e para. Muzikantët kishin ngelur gojëhapur. Nuk e dinin se ato dreq punëtorësh kishin bërë solfezh dhe dinin të lexonin edhe partiturat. Por kryetari i grupit e theu përnjëherë misterin.

- Pra të gjithë violinistët i bien të njëjtit liber dhe të njëjtës muzikë, në të njëjtën kohë, apo jo? - kishte pyetur kryetari i grupit, në zërin e të cilit ndihej krenaria e zbuluesit triumfator.

- Po – i ishte përgjigjur dirigjenti, nga sytë e cakërritur të të cilit dukej qartë se nuk po kuptonte asgjë.

- Po atëhere nëse i bien një muzike, pse duhen 12 violina që t'i bien në të njëjtën kohë – kishte pyetur triumfator ai. Pse nuk lini një apo dy violina le të themi e të tjerët të bëjnë një punë tjetër? A i keni pare grupet e muzikës popullore. Me një saze e një gërnete kane krijuar me mijëra këngë të mrekullueshme për Enverin dhe Partine. Kurse këtu, dymbëdhjete veta për t'i rëne një violine qaramane iu-iu gjithë ditën?

Orkestrantët kishin mbetur me goje hapur nga habia. Perlati kishte bere nje perpjekje te shkathet per t'iu shpjeguar se edhe ne grupet e muzikes se mrekullueshme labe, njezet burra rrine bashke vetem duke bere eeeeee… ne kor, por nje nga anetaret e grupit qe duhet te ishte nga laberia kishte kërcyer.

- Degjo t'i shoku dirigjent. Mos na e krahaso muziken patriotike labe me keto terci vercit borgjeze me violina qe beni ju ketu, se pastaj ua qerojme mire ato lakrat nga koka. Koret bejini edhe me njemije veta po deshët, por me keto dhjete violina e dhjete buri qe i bien te njejtes note gjithe diten me duket se keni krijuar nje strofke te ngrohte rehatie personale. Por do ta shohim me mire ketë pune ne mbledhjen e kuadrit te partisë.

Pas dy javësh njëmbëdhjete veta ishin "shkurtuar" dhe babai i Bertit ishte bere tani mësues violonçeli ne Pallatin e pioniereve.

Ndaj edhe unë kruajta kokën. Besimi ishte njeriu i fundit ne pallat me te cilin do doja te kisha te beja. Asnjë fëmije nuk kishte trokitur kurrë ne shtëpinë e tij, pervecse kur i luteshin te na i kthente topat e futbollit mbrapsh. Te shkoje për çfarëdolloj arsye tjetër do te thoshte te ishe shok me Besimin.

- Berto, po sikur të quhemi edhe ne "fuksa" si Besimi pastaj!

Berti nuk dinte c'te thoshte. Po te bëheshim "fuksa" e të na shihnim që spiunonim tek Besimi, dorë me një që askush nuk do të donte të kishte më shoqëri me ne.

- Po sikur ti shkruajmë një letër xha Vasillaqit dhe t'ia fusim poshtë derës.- me lindi ideja mua. Kështu as "fuksa" nuk bëhemi, as ato nuk i leme që ta shohin Tinën.

Ideja ishte e shkëlqyer, ngado qe ta merrje. Tinën s'do e shihte njeri, aq me tepër Ladi me atë kokecaracin tjetër, dhe nuk merrej vesh as ne nuk dilnim askund qe dinim diçka E lame qe letrën ta shkruanim nesër qe ishte dite e diele tek shtëpia e Bertit.

E diela ishte dita e pastrimit të territorit. Gratë e pallatit kishin dale me ca fshesa të vjetra e ca me degë pemësh me gjethe, për të pastruar rreth pallatit. Era e ëmbël e pluhurit të lagur atë mëngjes me një diell të ngrohte e kishte mbushur ajrin duke u përzier me erën e mimozave të sapoçelura. Tina ishte mes tyre gjithashtu, duke pastruar. Kur e pashe ashtu mes grave ndjeva një lloj krenarie te brendshme. Ajo s'do ta mësonte kurrë se c'po bënim ne për ta mbrojtur. Vrapova drejt shtëpisë së Bertit, i rashe derës dhe prita sa te me kontrollonin nga syri magjik i derës se kush isha, qe ta hapnin. Vetëm Besim Dylekëshi dhe Berti kishin sy magjik tek dera. Besimi qe te spiunonte kurse mamaja e Bertit qe te mbrohej nga spiunet. Ajo punonte rrobaqepëse dhe qepte edhe ne shtëpi privatisht për vajza dhe derën nuk e hapte pa e pare me pare se kush trokiste. Kur hyra brenda Berti akoma po hante përsheshin me qumësht mes ca copave te kuqe, gershereve gjigante te zeza dhe ca shkumësave e cikrikeve te perit mbi tavoline. Sapo me pa e mori tasin me vete dhe i tha se emes se do bënim bashke ca detyra, ndaj do shkonim nga dhoma.

Letren dhe lapsin i kishte bere gati qe mbreme. Une kisha menduar fjalet me kujdes gjithë natën. Do te shkruanim: "Xhaxhi Vasillaq. Tinën e përgjojnë nga dritarja kur lahet. Kujdes!"

Edhe Berti qe donte te diskutonte çdo gjë, kësaj radhe nuk kishte se cfare te thoshte. Me shkurt dhe me qarte s'kishte ku behej.

Problemi i dyte ishte se si do ta shkruanim qe mos te merrej vesh kush e kishte shkruar. Ne te gjithë librat qe kishim lexuar, letrat anonime shkruheshin me dorën e majte. Ndaj dhe ne kështu do bënim. Megjithëse Berti tha qe shkrimi te behej me i ngatërruar, do ta shkruanim një fjale unë dhe një fjale ai me dorën e majte. Kështu s'do kishte qen kufiri qe ta kuptonte.

- Dhe unë them qe letrën ne fund ta firmosim "Anonim" – tha Berti.

- Nuk e kuptoj – kërceva unë. Nëse duam qe te mos merret vesh se kush e ka shkruar, pse duhet te shkruajmë anonim.

- Sepse kjo tregon qe letra është shkruar nga një person anonim.

- Jo – ngula këmbe unë. Nëse e leme bosh, atëherë kuptohet qe është anonim.

- Po mire – tha Berti duke e përdredhur zërin. Pse atëherë poshtë fjalëve te urta kur nuk dihet kush e ka thëne shkruhet anonim. Po te ishte ashtu e linin bosh dhe e kuptonin te gjithë.

Ky lloj arsyetimi nuk me kishte shkuar nder mend ndaj u dorëzova. Morëm një cope letër nga një fletore shkrimi dhe e shkruajtem me germa te mëdha shtypi me dorën e majte, hera njeri e herë tjetri.

XHAXHI VASILLAQ. TINEN E SHOHIN NGA DRITARJA KUR LAHET. KUJDES!

ANONIM

Letrën e palosëm me dysh, dhe unë shkova dhe e futa poshtë derës, ndërsa Berti bënte roje. Akoma nuk kishte kaluar pasditja dhe ne filluam ti shohim efektet e saj.

Teto Santa atë pasdite i vuri një perde te bardhe me fruta dritares se banjës, dhe ne mbrëmje, kur u ndez drita, pame se pas perdes se bardhe ishte edhe një perde tjetër e trashe me kuadrate te kuqe e te zeza qe mezi e depërtonte dritën.

Te nesërmen një saldator qe e kishte sjelle Besimi saldoi dy copa hekuri tek kapaku i baxhës se tarkaçes dhe ne to u var një dry i madh. Dryni kishte dy kopje çelësi; një e mbante Besimi dhe një Aqifi i katit te peste. Pas tre ditësh, Aqifit i vodhën biçiklete nga shkalla. Besimi tha qe me siguri atë e kishte vjedhur dikush nga shkalla, pasi ai nuk kishte pare njeri te dilte me biçiklete ne kohen kur mendohej qe e kishin vjedhur. Unë me Bertin ishim të sigurtë që atë e kishte vjedhur Ladi, por të themi të drejtën as qe na behej me vone për biçiklete e Aqifit. Ajo e kishte kryer misionin e vet. Nuk na behej me vone as për dritaret qe mbylleshin me perde apo baxhat me celes.

Për ne gjeja me e rëndësishme ishte te uleshim tek shkallet dhe te luanim "Mos u nxeh" duke pritur sa te vinte Tina nga puna. Ta shoqëronim me sy tek ngjiste gjashtembedhjete shkallet, me fustanin qe i zbulonte një milimetër më shumë kofshët pas çdo shkalle që ngjitej e pastaj te dëgjonim ndërsa kthehej tek korridori i shkalles e takat e saj që dëgjoheshin te trokisnin derisa arrinte tek dera e apartamentit. E kur futej brenda, ajo ulej ne karrige, e sa kohe qe ishte vetëm e ndizte një cigare e here pinte edhe një gote konjak qe e rrotullonte me gishtat e gjate. Dhe mos na pyet nga e dinim! E dinim edhe pa e pare. Ashtu si pa pasur nevojë ta shihnim, edhe që sipër fustanit, e dinim si e kishte bubleshken.

Mesime urtesie

2009-03-30T19:06:00.000-07:00

Fillimi ishte premtues.

I lindur në ahur mes deleve e dhive

lakuriq, si një kafshe e vogël,

klithje për sisë

me kthetrat ne ajer.

Jozefi nuk pyeti shumë.

Vete ishte plakur. Maria ishte e re dhe bukur, por sidoqoftë

ishte ende e tija.

Burrë i mënçur Jozefi.

Që fëmije filloi të të mësonte për llojet e drurëve;

si bëhen tavolinat, dollapet, karriket

dhe të mësoi zanatin e ndershëm të zdrukthtarit.

Gjithçka mirë deri këtu.

Pastaj filluan zdërhalljet e natës

Dhe miqësite me peshkatarë peshqish, peshkatarë xhepash

e peshkatarë zemrash.

Besomë, asgjë e mire nuk vjen nga të përdalat

si Maria Magdalena,

qofshin puthjet e saj edhe më të ngrohta e erëmira

se vaji në kandilin e Perëndise!

Pastaj fillove t’u japesh mend të tjerëve.

Tregëtareve t’u thuash çfarë të shesin në tezga

e prifterinjve çfarë të predikojnë.

Dëgjo djalë i Jozefit:

Asnjë bandë shënjtoresh nuk është më e fortë se policia,

Dhe për një grusht para, pikerisht atëhere kur se pret

dikush do të tradhëtoje

e në kryq do përfundosh!

lindur në ahur mes deleve e dhive

lakuriq, si një kafshe e vogël,

klithje për sisë

me kthetrat ne ajer.

Jozefi nuk pyeti shumë.

Vete ishte plakur. Maria ishte e re dhe bukur, por sidoqoftë

ishte ende e tija.

Burrë i mënçur Jozefi.

Që fëmije filloi të të mësonte për llojet e drurëve;

si bëhen tavolinat, dollapet, karriket

dhe të mësoi zanatin e ndershëm të zdrukthtarit.

Gjithçka mirë deri këtu.

Pastaj filluan zdërhalljet e natës

Dhe miqësite me peshkatarë peshqish, peshkatarë xhepash

e peshkatarë zemrash.

Besomë, asgjë e mire nuk vjen nga të përdalat

si Maria Magdalena,

qofshin puthjet e saj edhe më të ngrohta e erëmira

se vaji në kandilin e Perëndise!

Pastaj fillove t’u japesh mend të tjerëve.

Tregëtareve t’u thuash çfarë të shesin në tezga

e prifterinjve çfarë të predikojnë.

Dëgjo djalë i Jozefit:

Asnjë bandë shënjtoresh nuk është më e fortë se policia,

Dhe për një grusht para, pikerisht atëhere kur se pret

dikush do të tradhëtoje

e në kryq do përfundosh!

Mall

2009-03-30T16:41:00.000-07:00

Pas pemëve të errëta të parkut Dajti shndrin,

i bardhë nën dritën e hënës.

Një zog diku këndon veç njëherë dhe

hesht. Si rrahje e këputur zemre.

Autobuzi i vjetër urban i unazës

afrohet në heshtjen e natës së vonë.

Ndalon para këmbëve të mia

(brënda, nën dritat e verdha tre-katër fytyra të panjohura

dhe një e njohur se ku )

hap derën me ngadalë dhe pret të më marrë

…nga ëndërra.

Nentor 2008

Poezi Kineze

2008-11-09T16:58:00.000-08:00

DERA E LINDJES

Anonime

Hidhem drejt derës lindore

Pa parë mbrapa.

Çastin tjetër jam në rrugë

Gati për t’u nisur.

Tasat e orizit bosh kanë mbetur

E varëset e rrobave të zhveshura varen.

E kështu shpatën nxjerr sërish nga mylli dhe hidhem për nga dera lindore.

Gruaja, pas bluzës varur më thotë duke qarë:

“Unë s’jam si gratë e tjera. S’më bëhet vonë për flori a grada.

E lumtur jam dhe elb të ha, nëse jam me ty.

Hidhi sytë lart! Një oqean në furtunë duket qielli.

Shih poshtë! Fytyrën e zverdhur të tët biri a e sheh?

Gabim ështe tani të ikësh .”

“Bah’” i them

“Po iki tani

Sa s’është tepër vonë.

Kështu si jemi s’ia dalim dot më

Dhe flokët e bardhë të më rrallohen kanë zënë.”

Perpara drejt se kaluares

2008-10-20T18:05:00.001-07:00

Slavenka DRAKULIC*
“Jo!” më tha ajo me një zë shumë të vendosur. “Unë s’kam për ta përdorur kurrë atë lloj letre!” Qëndrova për një çast përpara raftit të dyqanit, duke mbajtur në dorë një pako të lirë letrash tualeti në dorë. “O Zot” përpak sa s’ulurita, “më vjen të ta jap një shpullë surratit. Ku kujton se jeton? Unë u rrita pa pasur asnjë nga këto gjëra lluksi që ti ke sot, që nga shkuma e banjos e deodoranti deri tek parfumet dhe xhelet dhe prapë nuk jam më e keqe se ty.” Një zonjë e vjetër që qëndronte krah nesh pa në drejtimin tim dhe pohoi me kokë duke bërë një buzëqeshje të lehtë, si të donte të thoshte se ajo i kishte parë këto zënka edhe më parë.

Krejt papritmas, ndërsa fjalët që sapo i kisha thënë mu kthyen në mëndje, e kuptova që ato nuk ishin të miat. Unë i kisha dëgjuar ato diku më parë, në fjalimet e politikanëve, në shkollë, në librat e mësimit. I njëjti lloj argumentimi, e njëjta llogjike që e ideologjizonte të kaluarën: ne s’kishim gjë atëhere, e megjithatë ishim të lumtur. Kjo ishte një gënjeshtër dhe unë po bëhesha pjesë e saj. I hodha edhe një sy pakos me letra të ashpra ngjyrë kafe, palosur sipër njëra-tjetrës, dhe pastaj i vura prapë mbrapsh në banak duke psherëtitur.

Kjo ishte një nga shumë tentativet e dështuara për të edukuar time bijë dhe për ta bërë atë që të kuptojë – sado e marrë që të duket – se ne nuk ishim aq të pasur sa të blinim rrotulla letre tualeti, por vetëm pakot e Golub, të cilat ishin sa një e treta e çmimit të rrotullave. Por nuk bënte fajde t’i sqaroje asaj se ajo të paktën ishte me fat që e kishte një lloj letre të cilën ajo në fund të fundit mund ta blinte, dhe se për shembull njerëzit në Poloni apo në Bashkimin Sovjetik nuk e kishin as edhe atë shans. Ajo nuk e quante këtë si një argument që të mbushte mëndjen. Gjithshka që ajo kujtonte në jetën e saj ishin rrotullat e letrës së tualetit dhe nuk ka asnjë justifikim që t’i mbushi mendjen se pas shtatëmbëdhjetë vjetësh, ajo duhet të heqë dorë nga dicka që quhet fare normale. ” Nëse nuk kemi shumë lekë, atëhere më mirë preferoj të ha më pak, por unë nuk kam ndërmend t’i dorëzohem këtij lloj fukarallëku”. Duke më ardhur turp nga vetja mora më së fundi atë pakon me rrotulla të buta ngjyrë rozë, sepse kjo nuk ishte më punë lekësh. Vajza ime kishte të drejtë; ky ishte parimi i mos heqjes dorë, i mostërheqjes përpara kërkesave elementare që përbëjnë jetën e civilizuar të njeriut. Unë vendosa që të mbroja mundësine e zgjedhjes së lirë deri tek rrotulla e fundit e letrës së tualetit, në vend që t’a lejoja komunizmin që të na shkatërronte atë pak intimitet që na kishte mbetur mes ne të dyjave. Por zonja e vjetër bleu letrën e lirë dhe doli nga dyqani.

Kjo ndodhte në 1985. Që përpara 1989-ës njerëzit e dinin që komunizmi do të dështonte; vecse ato mendonin se një dreq e dinte se edhe sa e sa kohë do të vazhdonte kështu. Në fakt një nga treguesit ishte letra e tualetit. Kur unë pashë Golub-in të shfaqej përsëri në dyqane disa vjet më parë, mendova;”eh, ja ku u kthyem prap, përpara drejt së shkuarës.” Përgjatë njëzet vjetëve të stuhive e luftës për ndryshime ideologjike, si dhe për pak më shumë higjenë në jetët tona, letra Golub flinte paqësisht diku në magazinat dhe fundet e rafteve të dyqaneve, e fshehur prej shikimeve tona, duke na dhënë përshtypjen e progresit të vërtetë. Vetëm ca pleq të vjetër pensionistë vazhdonin ta blinin, por edhe ato duhet ta kërkonin në mënyrë të veçantë, a thua se dyqanet moderne ku ti mund të blije ananase apo kivi që vinin nga importi, e kishin për turp ta vinin atë krahas rrotullave plot ngjyra, që ishin tashmë krenaria e industrisë komuniste të letrës. Por ndërsa komunizmi po lëvizte mbrapsh, ja ku Golub-i u shfaq sërish mbi banakët e dyqaneve.

Unë isha e pavendosur dhe zakonisht bëja kompromise. Kur merrja rrogën e muajit bleja rrotulla. Pastaj, përgjatë muajit, blija rrotulla për time bijë, dhe pakot me letra për vete. Në fund të fundit unë isha mësuar dhe Golub ishte më i lirë. Por ishte një gjë të cilës unë nuk mund t’i shpëtoja sa herë që blija atë lloj letre: kujtimeve. Më dilte para sysh vetja ime kur isha fëmijë, e ulur në banjon e ftohtë, me muret të lyera me bojë vaji të gjelbër. Mbaja ne dorë dy copa letre të ashpër të marra nga guzhina që vinin era salcë dhe fasule (prapë fasule!) dhe shikoja majat e këpuceve të mia Borovo prej llastiku të zi që bënin kuik-kuik kur i fërkoja me njëra tjetrën, ndërkohë që komshiu i apartamentit të përbashkët shtetëror bërtiste që prapa derës: “Hajde, dil shpejt! Mos rri duke lexuar në nevojtore!”. Ishte fukaralleku dhe mungesat që më vinin ndërmend në një kohë që fukarallëku nuk dukej aq i tmerrshëm, vetëm sepse që të gjithë ishim njësoj të varfër – dhe kjo konsiderohej si gjë e drejtë. Por ishte e tmerrshme për një arësye tjetër, sepse ne nuk e dinim që diçka tjetër më e mirë ekzistonte në këtë botë. Dhe kur e zbuluam këtë, dhe filluam të kërkonim letër tualeti më të mirë për vehten tonë, atëhere komunizmin duket se e mori lumi.

Mbase kujtimet e mia lidhen me kohën kur shkoja në shkollë. Vetëm pasi fillova të shkoja në shkollë në mesin e viteve 50-të fillova të ve re që njerëzit mbanin fletë gazetash nëpër nevojtore. Atë kohë mamaja filloi të më dërgonte dyqaneve për të bërë pazarin, dhe unë mësova atë që çdo fëmijë duhet të mësonte kur jetonte nën komunizëm: që ti nuk mund të gjesh cdo gjë që të duhet në çdo kohë në dyqane, dhe në shumicen e rasteve, dyqanet ishin drangull fare. Për vajzat kjo lloj diturie ishte edhe më e rendësishme, përsa kohë që e ardhmja e familjes së tyre varej nga aftësia e tyre për të gjetur gjërat që duheshin për të jetuar, pavarësisht nga mungesat. Në Jugosllavinë e pasluftës, letra e tualetit nuk ishte gjëja më e rëndësishme dhe nuk prodhohej rregullisht (nëse merrnin mundimin ta prodhonin) e për më tepër ta shpërndanin. Letra e tualetit futej në një listë jashtëzakonisht të gjatë të gjërave që quheshin gjëra lluksi, ashtu si peliçet, parfumet, unazat e floririt, kapelet e grave, dorashkat apo çorapet e holla, çokollatat, karamelet, pluhuri larës dhe ndoca herë edhe lodrat e kalamajve, mishi apo qumështi – varej nga situata. Rregulli i përgjithshëm ishte se çdo gjë, në kohë të ndryshme mund të shpallej si objekt luksi.

Sërish problemi nuk qëndronte tek ngritja e një fabrike që të prodhonte letër ( ekzistonin disa të tilla) por tek ajo që prodhimi i letrës së tualetit të konsiderohej si i nevojshëm. Ish-partizanët revolucionarë në qeveri nuk e çanin shumë kokën për këtë. Udhëheqësit e gjenin atë për vete tek të ashtuquajturat “dyqane diplomatike” ku vetëm anëtarët e lartë të partisë kishin të drejtë të blinin ekstra racione qumështi e cokollate ose konjak Francez nga ai i miri fare. Por kush ishin këta udhëheqës të rinj? Ca fashatarë, ashtu sic ishte edhe 80% e Jugosllavisë së para-luftës, për të thënë të vërtetën. Dhe këta nuk e vrisnin shumë mëndjen – në fund të fundit të gjitha llojet e letrave njësoj ishin. Ata përdornin gazetat; një fletë gazette e ndarë më katërsh ( e të themi të vërtetën, ato gazeta që ishin thjesht ca buletinë partie nuk është se meritonin ndonjë fat tjetër më të mirë). Sot kjo mund të lëvdohet, e mbase edhe mund të merrt si shëmbull i një ndërgjegjeje ekologjike, por në atë kohë ajo s’ishte gjë tjetër vecse një mungesë totale e cdo lloj ndërgjegjeje. Në apartamentet e qytetarëve nuk kishte rrotullame letrash tualeti, por vetëm nje gozhdë të madhe gjithnjë të ndryshkur, ku nguleshin copat e gazetave të grisura më katërsh. Të zbriturit nga malet i nxorrën me shqelma jashtë apartamenteve të tyre lluksoze “borgjezët”dhe i përvetesuan apartamentet e tyre, por pa pervetësuar zakonet e tyre “borgjeze”

Në shtëpinë time, gazetat Borba, Komunist dhe Vjesnik nuk priteshin, por liheshin në kuti, që kush donte mund t’i lexonte. Sigurisht gazetat edhe mund të përdoreshin në rast nevoje, por mua më kujtohet që babai dhe mamaja vidhnin letër shkrimi nga zyrat ku punonin – të shkruara me makinë shkrimi nga njëra anë – kështuqë ne përdornim atë letër të hollë e të bardhë si lëkurë qepe. Sipërfaqen e kishte të fortë, mezi kalonte poshtë dhe duhej ta tërhiqja dy herë zinxhirin e banjos që ta merrte poshtë, por padyshim ishte më e mirë dhe më e lëmuar se gazeta. Pak pasi kisha mbaruar klasën e parë a të dytën, u shfaq Golubi – fletë të ashpra bojë kafe, të palosura dhe të presuara mbi njëra-tjetrën në pako të vogla, kështuqë kur tërhiqje njërën, tjetra dilte gati për t’u tërhequr pas saj. Nuk ishte ndonjë ndryshim kushedi se çfarë me gazetën, por unë nuk e desha atë për një arësye krejt tjeter: emrin. Mbante emrin e një zogu (pëllumb) dhe megjithëse në shkollë na kishin mësuar që letra prodhohet nga pemët, unë kisha dyshimet e mia. Kisha dëgjuar për sapun që bëhej nga njerëzit e djegur në kampin e përqëndrimit të Aushvicit – histori me abazhure të bëra me lëkurë njeriu, fëmijë të pjekur në sobat e guzhinës dhe kështu me rradhë. Këto histori ishin pjesë e zakonshme jetës së atëhershme dhe ne pasi i kishim dëgjuar ato kaq herë nga të vjetrit fillonim e ia tregonim edhe njëri-tjetrit. Mbi të gjitha, shumë dëshmitarë ishin akoma gjallë dhe asokohe ne nuk kishim televizor që të na e hiqte mendjen para se te flinim – e as libra me figura. Në mëndjen time fëminore, një tmerr barazohej me tjetrin dhe nëse njëri ishte i mundur pse tjetri të ishte i pamundur? Mbase Golub-in e bënin nga pëllumbat e vrarë, ose nga pendët ose kockat e tyre. Kur e përdorja atë më krijohej një ndjenjë e çuditëshme ndaj dhe përpiqesha ta evitoja; por ishte e vetmja letër tualeti që kishim, dhe unë duhet ta përdorja atë pavarësisht paragjykimeve të mia.

Për llojin e ri të letrës u desh të krijohej një lloj i ri mbajtësje, kështu që shumë shpejt u shfaq kutia prej druri me një të çarë në mes, prej nga mund t’i tërhiqje një nga një fijet e letrës. Kutia shërbente fare mirë edhe për një qëllim tjetër: atë të mbajtëses së cigares. Në banjot e shkollës, shpesh mund të shihja gjurmët e cigareve të ndezura të harruara aty nga duhanpirësit, të cilët kishte më shumë mundësi që aty në banjo, të rrinin për të lexuar libra që nuk përmbidheshin tek literatura rekomanduese e shkollave. Por problemi ishte që këto kuti ishin gjithmonë bosh dhe ne na duhej të përdornim fletët e fletoreve. Kur mendoj tani rreth kësaj gjëje, them se ishin vetë nxënësit që e vidhnin letrën nga banjot e shkolles. Kjo nëse atje vërtet vihej ndonjëherë letër. Dhe kjo është mjaft llogjike, pasi nëse kjo konsiderohej lluks – e në të vërtetë ishte – ja vlente që ta vidhnin. Por Vera, një shoqja ime që ulej pranë meje në bankë, nuk mund të griste fletë nga fletorja. Babai ia kishte ndaluar ta bënte atë gjë, duke i vënë numura të gjitha faqeve. Ai kishte frikë se mos e bija e gënjente po të merrte ndonjë notë të keqe dhe e griste faqen që ai mos ta merrte vesh. Vera duhej të më lutej mua për një fletë fletorje, në një intimitet që dukej më shumë si përulje. Por komunizmi e kishte edukuar vetë mungesën e kësaj lloj privacie – në apartamentet e përbashkët shtetërore; në moralin e tij ku gjithkush ishte shok i çdokujt; në Partinë Komuniste ku cdo anëtar vigjëlonte mbi jetën “korrekte” të të tjerëve – sepse vetëm aty ku nuk ka jetë private ka një kontroll të plotë e gjithanshëm.

Në mesin e viteve 60-të shumë gjëra ndryshuan: një ekonomi më pak e çentralizuar, më shumë liberalizëm e një standart më i lartë jetese. Kjo gjë – siç e mësuam 15 vjet më vonë pas vdekjes së Titos – nuk ndodhi për shkak të rritjes së produktivitetit, po për shkak të kredive të huaja që ai mori e që dikur do të duhej t’i kthente. Përparimi në komunizëm dukej qartë nga cilësia gjithnjë e më e mirë e letrës së tualetit. Përvec të pashmangëshmit Golub, filloi dhe prodhimi i letrave të tualetit në rrotulla. E tamam këtu ishte vendi ku mund të shikoje krijimin e shtresave shoqërore ne socializëm. Shteti komunist ndërkohë po e shtynte konceptin e shoqërisë pa klasa për gjithmonë e më vonë në të ardhmen – kaq larg bile, sa askush nuk mund ta perceptonte apo ti besonte më me të vërtetë. Dhe kështu, ndërsa të gjithë ne pretendonim se besonim në ideologjinë zyrtare, në jetën e përditëshme klasat ekzistonin realisht: maxhoranca e të varfërve (njerëzit e Golub-it); ato që ishin disi më mirë nga gjendja ( ato qe kishin arritur të siguronin apartamente dy dhoma e guzhinë, me televizorë, lavatriçe, frigorifer e mbase edhe makinë e që përdornin letër tualeti në rrotulla) dhe funsionarët e partisë shtet që përbënin një klasë më vehte. Ishte e vështirë të mund t’i shikoje shtëpitë e tyre, sepse ato ishin të mbrojtura nga mure të lartë, roje, qen dhe nga ndjenja e përgjithëshme e frikës.

Mua m’u paraqit njëherë një rast i tillë kur isha në shkollën fillore, dhe një shok i imi u sëmur. Ai ishte një djale i lezetshem dhe i qetë, por nuk ishte shumë popullor në shkollë sepse atë e sillnin në shkollë cdo mëngjes me një limo të zezë, duke nënvizuar kështu ndryshimin e tij prej ne të tjerëve. Mësuesi më dërgoi mua tek shtëpia e tij për t’i dhënë detyrat . Atje unë zbulova një lloj letre tualeti që se kisha parë kurrë më parë; e hollë e butë, me dy shtresa dhe me një ngjyrë blu të lehtë që përkonte me ngjyrën e mureve. Nga pas deres ishte një sprucator, dhe kur ti terhiqje një fill që varej prej tij, e tërë banjoja mbushej me një arome të mirë pishe mali. “Vijnë nga Austria” u përgjegj djali kur unë e pyeta atë se ku i gjenin ato gjëra. Ajo letër as që mund të krahasohej me rrotullat që ne blinim, sepse megjithëse rrotullat ishin një hap gjigand përpara krahasuar me Golub, prapëseprapë letra ishte vetëm pak më e mirë se ajo e pakove, gjë që ne na jepte të kuptonim se sistemit aq i bënte për të plotësuar disa nevoja bazë të njeriut. Aq më keq për sistemin.

Vetëm nga fundi i viteve 70-të, rrotullat e tualetit filluan të bëhen diçka normale, sëbashku me larjen e rregullt të duarve, larjen e dhëmbëve dhe atë të bërjes së dushit rregullisht – jo dush me deodorant. Me fjalë të tjera, zakonet tona higjenike, me ngadalë por në mënyrë gjithnjë e më të sigurtë, filluan të ndryshonin për mirë, dhe tjetri nuk vdiste menjeherë nga era e sqetullave sapo hypte në një autobus të mbushur plot – por mund të mbijetonte për ndoca minuta. Kjo ndodhte kur Golubi u zhduk më së fundi nga raftet, sëbashku me kutitë e vjetra të drurit. Kutite u zëvendësuan nga mbajtëse letrash tualeti metalike apo plastike, të dizenjuara qe të shkonin me ngjyrën e pllakave, wc-se apo vaskes. Kjo ishte koha e standarteve të larta të jetesës dhe si rrjedhojë edhe të shpresave për “socializëm me fytyrë njerëzore”. Banjot e vjetra u rinovuan, tubat e ndryshkur metalikë u zëvendësuan me tuba plastike. Një famile e re e klasës së mesme komuniste - dhe cdo familje donte të futej në këtë kategori – duhet te kishte një banjo të dekoruar, me çdo ornament të banjos në të njëjtën ngjyrë, që nga lavamani deri tek wc-ja , përfshi edhe peshqirët – tamam si ajo që kishin parë tek revista gjermane e importuar Schonen Wohnen e interior design. Por edhe kjo nuk mbyllej me kaq. Atëhere ishte e mundur të blije mbase edhe dhjetë lloje të ndryshme shamposh apo sapuni banjoje, kripërash, qumësht për trupin pas banjos … kuptohet nga ato që kishin aq lekë për t’i blerë. Komunizmi po arrinte fazën e tij lluksoze. Sigurisht, dikush mund të argumentonte këtu se letra e jashtme ishte më e butë (bile kishte edhe lule të stampuara mbi të) dhe që sapunët e tyre mbanin erë edhe më të mirë. Por ej!, ne kishim bere goxha rrugë që të arrinim deri këtu moj zemër. Dhe prova e fundit ishte që letra jonë e tualetit kishte filluar të eksportohej edhe jashtë vendit.

Megjithatë diçka kishte mbetur e pandryshuar: banjot publike. Çfarëdo lloj mbajtëse që të kishin ato, në to nuk do të gjeje kurrë leter. Ishte pikërisht atje, në shkolla dhe restorante, në kafene dhe theatro, në trena dhe në stacionet e autobuzëve që njeriu mund të gjykonte ndershmërisht se sa larg kishte arritur përparimi ynë.

Por gjërat e mira dhe kohët e lluksit nuk zgjatën për shumë kohë. Në mesin e viteve 80-të ia mbërritën racionimet, duke shënuar kështu sëmundjen vdekjeprurëse të komunizmit. Mungonte sheqeri, vaji, korenti, kafja, pasta e dhëmbëve, ilaci rrobave, pa përmendur këtu frutat si portokallet, bananet apo limonat. Letra e tualetit? Nuk ishte zhdukur, por rrotullat ishin kaq të shtrenjta saqë dalëngadalë ato i lëshuan vendin prapë Golub – it, dhe njerëzit filluan të ndjeheshin ashtu si edhe në vitet 50-të, që ishin me fat që kishin edhe ato që kishin – se ka edhe më keq. Kthimi mbrapsh tek Golub-i dukej edhe më i vështirë kur e mendoje që ky nuk ishte më progres por përkeqësim. Shyqyr Zotit që secili e kishte nga një pasaportë dhe Austria e Italia ishin vetëm ca orë larg me makinë. Ishte shumë qesharake të shihje kufirin në atë kohë. Dinari ishte kaq i dobët sa njerëzit nuk mund të shpenzonin para në veshje apo paisje shtëpie. Në përpjekje për të ruajtur një standart minimal jetese, makinat mbusheshin me pako të rrasura mbi njëra tjetrën rrotullash tualeti, kafé dhe ilaç rrobash. Njerëzit ishin të lodhur nga varfëria. Fukarallëku është i pisët, i shëmtuar dhe qelbet erë. Komunizmi është i varfër – prandaj… Qeveria mund të gënjente brezat e vjetër, ato që kishin lindur përpara ose menjëherë pas luftës. Por ishte brezi i ri ai që u bë armik. Ata thjesht nuk donin ta pranonin përkeqësimin e standartit të jetës në emër të një ideologjie në të cilën ata nuk besonin, dhe simboli i të cilës ishte letra Golub. Kjo shpjegon arësyen sepse komunistët humbën në zgjedhjet e para të lira të mbajtura në maj 1990. I gjithë brezi i ri kishte votuar kundër Golubit, racionimeve, standarteve të dyfishta dhe premtimeve të gënjeshtërta… Në të gjithë Europën Lindore nuk u votua aq shumë për Demokratët, Kristianët apo Liberalët – apo çfarëdolloj emri partitë fituese kishin – por kundër komunizmit.

Por të jetosh në demokraci nuk do të thotë që ti të kesh falas rrotulla letre tualeti, daç të ashpër e daç të butë, të paktën në këtë pjesë të botës ku unë jetoj. Po si t’ia shpjegoj unë këtë vajzes time? Unë i tregova asaj për vizitën që bëra në Poloninë demokratike, ku shoqja ime Ana kishte letër tualeti vetëm se për vite të tëra e kishte mbushur bodrumin me pako letrash që arrinin deri në tavan. “Nuk e duroja dot mendimin që të fshihesha prap me gazetë, dhe e kisha fiksim që të blija sa më shumë kur dilnin në treg, që t’i kisha edhe kur dyqanet do të zbrazeshin – më tha Ana. Unë i tregova asaj për viziten time në klubin e Kinostudios - që ishte nje vend ku mblidhej elita e Sofies. Ishte mbas nëntorit të vitit 1989 dhe në banjo nuk kishte letër. Unë e lashë rrotullën e fundit që kisha marrë me vehte për udhëtimin tim në Bullgari për Katarinën, pasi ajo m’u lut. Në banjon e saj unë pashë të njëjtat fletë të daktilografuara që i kisha përdorur dikur – gjë që ma shton frikën se fëmijëria edhe në demokracinë e re Europiano- Lindore do të ngjajë, të paktën për ca kohë, pak a shumë si ajo e imja…

* Slavenca Drakulic eshte nje gazetare e respektuar dhe komentatore Kulturore ne Kroaci. Ky shkrim eshte nxjerr nga libri I saj “Si ia hodhem komunizmit, duke bere edhe shaka.”qw I dha asaj nje njohje nderkombetare. Ajo eshte quajtur Simone De Beauvoir e Europes Lindore, dhe pas leximit te ketij tregimi do ta kuptoni perse. (Gjithmone nese e dini kush eshte Simone De Beauvoir. J )

VJESHTE, EKUINOKS

2008-09-25T15:23:00.001-07:00

Mullinjte e zotit bluajne ngadale, por imet

(Sextus Empiricus “Against Professors“)

Një diell i bukur e i ulët shtatori si një puthje e ngrohtë

në qafën e zhveshur;

si një llërë e bardhë dore që mbulon ngadalë sytë në zgjimin mëngjesor

pranë dritares plot dritë që sheh nga kopështi

ende në gjumë.

Shihi tani këto gjethe të rëna!

Ngjyrat e tyre tek kthehen në pluhur të pangjyrë nga era e lehtë

që i shtyn mbi fijet e barit të zverdhur anës shtegut të ngushtë,

rrahur nga hapat e verës

tashma të harruara.

Shihi këta zogj në fluturimet vjeshtore!

Të

pingulta.

Në elipse malli që prekin herë qiellin e herë tokën

Ndërsa pendët e krahëve ua shpupuris në ankth

drithma e ikjes.

Shihe tani zemrën!

Tek rreh ngadalë e shtruar nën mallin e ditës që po shuhet

Ndërsa dielli i verdhe i shtatorit perëndon

ultas,

sa mund ta prekësh me dorë.

Shihi pra të gjitha!

E duke mbajtur për një çast frymën në qetësinë e buzëmbrëmjes

do mund të dëgjosh edhe mullinjtë e Zotit

që bluajnë ngadalë, imët

e dhimbshëm…

Shtator 2008

ELEGJI PER XHAXHANE

2008-09-06T05:04:00.001-07:00

“Mustangu” perpin rrugen qe shtrihet si gjarper i zi

vijaverdhe

mes fushave te pafund prej floriri te vjeter

gdhendur si ara me grure.

Udhetoj drejt Perendimit

Ne Detroit xhaxhai im mbreme mbylli syte

Me Detroitin ai s’kishte asnje pune

Detroitit s’ia kishte pire rakine

s’ia kishte ngrene qingjat

s’ia kishte pire duhanin

s’ia kishte puthur vajzat

Dhe rruget s’ia mesoi dot.

Me Detroitin ai s’kishte asnje pune

Udhetoj drejt Perendimit

Ne qiellin e mbremjes rete kane ngjyren

E gjoksit te pellumbit te eger

E dielli eshte gropa e pergjakur e nje syri te qorruar.

Patat fluturojne ne heshtje drejt Jugut

Ne forme V-je

Si maja e shkeputur e nje shigjete,

Trupi i se ciles i ngulur ka mbetur

Mu ne mes te zemres, mpire nga malli.

Dalengadale

Qielli i pafund i stepes behet atlas blu

Si mendafsh arkivoli,

Me ca brima yjesh djegur persiper.

Dalengadale…

Kaleroj i vetmuar mbi nje “Mustang” te hekurt

drejt Perendimit

“Golfin” kanceri i ndryshkut po ja ha tani

ne Shqiperi

sic ja hengri dhe atij rropullite.

Prane tij motorri “Java” fle ne kembe

E pertyp kujtimet e rrugeve te ngushta,

Me “Zuk”-e “Zisa”.

Kujtimet e kodrave te buta rreth Tiranes

Mbushur me ullinj e hardhi

Aromen e benzines diteve me zheg te veres

Ne rrugen e plazhit tek “Hekurudha”

Dhe brigjet e lumenjve ku e kane lare si nje kale te mire.

Xhaxhai im duhet te kishte vdekur tek “Peshkatari”

Tek “Ura e Farkes” , ne Ndroq, Vaqarr, apo ne aksident

Mu ne mes te Tiranes.

Ai s’kishte pune me Detroitin

Amerika per te kishte qene vec ne filma,

ne televizor,

e me pas ne fotografi

nipash e mbesash.

Trupin do ja varrosim atje neser,

po zemra i eshte nisur qe dje vete

per t’u varrosur

ne fshatin e lindjes.

Se ai s’kishte pune me Detroitin.

Detroitit s’ia kishte ngrene qingjat

Ndaj e di qe qingja t’i hane barin mbi varr

s’do ti vijne

vec “Mustanget” tone dheun perreth do ja rremijne

e dhimbjen e motorrit “Java” do ulerijne”.

Shtator 2008

Poezi

2008-09-01T17:37:00.000-07:00

OPUS 146

Ja që nganjëherë kemi kaq mall t'i kujtojmë

gjërat e bukura që i kishim dikur e tani s'i kemi më

Po për t'i thënë këto nuk mjaftojnë vetëm fjalët

ashtu sic nuk mjafton vetëm zhurma e dallgëve

nëpër natë

për të kujtuar diellin dhe detin

Megjithatë netëve kur zemra është e ndrydhur

nga malli

mjafton një yll një aromë

mjafton një fjalë e thënë ashtu . . . rastësisht . . .

që sytë të na njomen nga lotët

Sepse nganjëherë kemi kaq mall . . . kaq mall . . .

Shkurt 1982

OPUS 207

Do të doja t'iu dhuroja ju

një botë që kaq herë e kam ëndërruar në fundin e shpirtit të lodhur

një botë të pastër pa emblema flamuj dhe simbole të trishtueshëm

gjaku dhe lotësh.

Do të doja t'iu dhuroja ju

një kopësht të lulëzuar, disa këngë të harruara zogjsh

dhe disa hapa fëminore

t'iu dhuroja disa yje të mëdhenj xixëllues dhe një hënë të plotë

e të shndritshme

t'iu dhuroja gjithashtu disa pasqyrime të kthjellta liqenesh të kaltra

për të ruajtur gjithmonë pastërtinë e syve dhe të buzëve.

Pastaj që të mund të luanit kur të dëshëronit

do t'iu dhuroja disa rreze të buta dielli prej plasteline

më të cilat mund të ndërtosh fare lehtë

gjëra të tilla të bukura si karroca të arta, kuaj që fluturojnë

e plot lodra të tilla gazmore;

t'iu dhuroja gjithashtu një vend ku të gëzoni të gjithë sëbashku

si dhe një vend të qetë ku të mund t'i puthni pa ndrojtje

të dashurat tuaja.

Do t'iu dhuroja disa fjalë të bukura që kurrë

nuk do të jetë nevoja t'i thoni

disa parfume dehëse dhe disa drurë gjithmonë në lulëzim

pastaj disa lodhje të ëmbla pas një dashurie të pafund

disa përqafime të ngrohta

disa puthje

dhe një jetë që nuk është fare jetë

një ëndërr dehëse pa zgjim

oh unë kam dashur kaq shumë t'ua dhuroja.

Mars 1984

_____________________________________________________________________________

100 Poezi

2008-08-14T08:33:00.000-07:00

Sugjeruar nga Avocados

KAMALA DAS

Epoka e Gurit
perkthyer nga Hekuran Koka

burrë i dashur, kolon i lashtë në mendje
merimangë e vjetër trashaluqe, që thur rrjete acarimi
ji i urtë . ti më shndërron në një zog guri, pëllumb
graniti, ngre rreth meje një dhomë të zymtë ndenjeje
dhe padashje më qëllon turinjve ndërsa
lexon me zë të lartë ma gervisht gjumin e mëngjesit
ma ngul një gisht në syrin ëndërrues prapë
burra të tjerë hedhin hije në ëndrrat e mija ditore,
zhyten si diej të bardhë në pusin e gjakut tim Dravidik,
tinëz rrjedhin ujrat e zeza poshtë qyteteve të shenjta
kur ti ikën, e ngas makinen time shkatarraqe blu
bregut të detit edhe më blu. vrapoj përpjetë dyzet
shkallëve të zhurmshme e trokas te dera e tjetrit.
përmes vrimash spiune, fqinjët më shohin tek vij
e iki si shiu. më pyesni, të gjithë, më pyesni
Ç’sheh ai në mua, më pyesni pse e quajnë luan,
libertin. më pyesni për shijen e gojës së tij,
më pyesni pse dora e tij dridhet si gjarpër
i rrahur para se të më mbërtheje pubisin
më pyesni pse si një pemë e madhe
e prerë përplaset në gjinjët e mi
dhe fle. më pyesni pse jeta është e shkurtër e
dashuria edhe më e shkurtër. më pyesni
Ç’është lumturia e çfarë çmimi ka.

Thanks Avokados

Them se do te behej me interesante nese do ti vinim poshte edhe nje numur yjesh per te treguar preferencat. I njejte si sistemi i 5 yjeve ne filma.

Per kete poezi une jap 3 yje : ***

100 Poezi

2008-08-13T16:04:00.000-07:00

Kjo është poezia e parë e një cikli ku dua të përmbledh ato që unë mendoj se janë 100 poezite më të mira në botë.

Kjo poezi e Bukowsi-t m’u gjend fare pranë, ështe poezia e parë e librit të tij “War all the time” dhe me thjeshtësinë e mënyrës së të shkruarit, fabulën gati anekdotike dhe lirinë e krenarinë e shpirtit të tij, të ndihmon gjithmonë që të shkëputesh e ngrihesh lart prej llumit të një dite të mërzitëshme me kontorno njerëzish të bezdisshëm.

Cdo kontribut eshte i mirepritur!

PËR DISA LEXUESE TË MIAT

Charles BUKOWSKI

Sa më ka ngjitur atë natë me shi

tek dilja nga një kafe e shtrenjtë

në Gjermani

ca zonja e kishin marrë vesh

që unë isha atje brenda

e teksa çapitesha jashtë

barkun e ngopur

helmatisur me pije

zonjat zunë të tundin

pllakatet në duar

dhe mua më bërtisnin

por unë asgjë tjetër s’kuptoja

veç emrit tim

Pyeta një mikun tim gjerman

çfarë thoshin.

“Ti je ai që ato urrejnë” m’u përgjegj

Ato janë gra të “Lëvizjes Gjermane

Për Çlirimin e Femrës…”

U ndala dhe i pashë, ato ishin

Të bukura dhe ulërinin, i dashuroja

të gjitha bashkë, u qesha, i përshëndeta me krahë

u dërgova puthje me dorë.

Pastaj miku im, botuesi dhe

e dashura ime më terhoqën në makinë;

motorri u ndez, fshirëset e xhamit

shtynë ujin tutje

e ndërsa largoheshim

nën shiun që binte

ktheva kokën pas

e i pashë sërish tek qëndronin

jashtë në atë mot të ndyrë

duke tundur pankartat

dhe grushtet e tyre.

ndihesh mirë kur je i njohur

në vendin ku ke lindur

kjo ishte ajo që kishte rëndësi

më shumë se çdo gjë tjetër

* * *

më vonë në dhomën e hotelit

duke hapur shishet e verës

me miqtë e mi

e ndjeva mungesën e atyre

zonjave të natës

zemërake e të lagura

mbushur plot pasion

_____________________________________________________________________________________

2008-08-03T13:34:00.001-07:00

Si ta masim bukurinë e gruas?

Që të përcaktosh bukurinë e një gruaje është vecanërisht e vështirë, qoftë edhe për arësyen e thjeshtë se ajo nuk varet vetëm nga dhuntitë fizike por edhe nga ato jo-fizike sic janë stili dhe hiret e saj. Eshtë një fakt i pamoheshëm që dy gratë më të fotografuara të shekullit të fundit kanë qënë Zhaklinë Kenedi dhe Princeshë Diana, që teknikisht nuk konsiderohen magjepsëse. Gjithashtu, edhe përcaktimi që do të dojë t’i permbahet në mënyrën më strikte përcaktimit të bukurisë në aspektin thjesht fizik, është i detyruar të pranojë që bukuria e gruas shtohet ose pakësohet në varësi të tualetit dhe trukimit që ajo mund të bëjë.

Por pa u përpjekur fillimisht që të përcaktojmë se cfarë është bukuria, nuk do kemi mundësi as që të përcaktojmë se kush është më e bukur, ndaj po i fillojmë përpjekjet tona me Helenën e Trojës, bija e perendive greke Zeus dhe Leta dhe gruaja e mbretit të Spartës. Helena, rrëmbimi i së cilës ishte shkëndija që ndezi Luftën e Trojës, ishte gruaja më e bukur në botë, rreth shekullit të 12 (B.C.) Në librin e Cristopher Marlowe “Historia tragjike e Doktor Faustit”, Mefistofeli thërret imazhin e Helenës dhe Fausti e pyet:

Ështe kjo vallë fytyra për të cilën njëmijë anije u lëshuan

Dhe rrafsh me tokën u dogjën kullat e Iliumit?

Nga kjo ne mund të nxjerrim dy rrjedhime: shkallën e bukurisë dhe efektin e saj. Popullsia e tokës në shekullin e 12 (B.C) llogaritet të ishte 100 milion, duke e bërë kështu Helenën më të bukurën midis 50 milion grave. Nëse bukuria e Helenës lëshoi 1000 anije, ne mund të nxjerrim rrjedhimin që më e bukura e 50.000 grave mund të lëshojë vetëm një anije. Anijet luftarake të asaj kohe ishin galle të thjeshta me 25 rremtarë në cdo anë, pra 50 rremtarë gjithsej. Pra duke vazhduar këtë llogaritje, më e bukura mes 1000 grave është në gjëndje të ngrejë një rremtar që të niset e të rrezikojë jetën në luftë për të. Le ta quajmë këtë bukuri si “e Dhjeta e Përsosur” në një shkallë bukurie nga 0 tek 10. Secilën shkallë të këtij klasifikimi do ta quajmë një Helena (Ha)

Bukuria mes njëmijë grave, sigurisht, nuk është e shpërndarë në mënyrë të barabartë. Ashtu si shkalla Rihter që mat tërmetet, bukuria është logarithmike, por me bazë 2 më shumë se 32. Kjo do të thotë që për bukurinë që të ngrihet me një Helena një grua duhet të jëtë më e bukur se një numur dyfish më i madh grash. Kështu nëse një grua është më e bukur se 2 gra të tjera, bukuria e saj eshtë një Helena, më e bukur se 4 gra është 3 Helena, por duhet te jëtë më e bukur se 8 gra për 3 Helena e kështu me rradhë; përgjithësisht 2N gra për N Helena. Ndërkohë që 10 Ha mund ta bëjnë një burrë që të verë jetën në rrezik për të, bukuria e një gruaje mund ta kalojë shpesh këtë, pa patur një limit të sipërm për shkallën e bukurisë. Bukuria e Helenës së Trojës sipas kësaj shkalle është log₂(50,000,000) = 25.6 (50 milion është 2x2x2….x2 ndërmjet 25 dhe 26 herë). Kështu vijmë tek percaktimi që një Helenë (H) është baras me 25.6 Helena (Ha)

Disa shëmbuj të bukurisë së grave janë si më poshtë

Grua Numuri Ha H

Më e bukura e dyzinës 12 3.6 0.14

Më e bukura e 72 virgjëreshave të martirit 72 6.2 0.24

E bën një burrë të rrezikojë jetën 1000 10.0 0.39

Më e bukura që ke parë në jetë 10⁵ 16.6 0.65

Helena e Trojës 5x10⁷ 25.6 1.00

Më e e bukura e Botës 3.2x10⁹ 31.6 1.23

Më e Bukura që ka jetuar ndonjëherë 2x10¹⁰ 34.2 1.34

Është një gjë të besosh se nje grua është e jashtëzakonisht e bukur dhe një gjë tjetër që ta shpallësh atë. Komplimentat i bëhen më lehtë një gruaje me bukuri të zakonshme sesa asaj që të magjeps.

Grave që janë pa asnjë diskutim magjepsëse ose atyre që janë padiskutim të shëmtuara u bëhen më shumë komplimenta për zgjuarsinë dhe shpirtin e ndjeshëm; por ato që janë thjesht mediokre marrin më shumë komplimenta për bukurinë e tyre ose të paktën për hiret; sepse cdo grua që nuk është absolutisht e shëmtuar e mendon veten e saj si tërheqëse; por duke mos e dëgjuar shpesh këtë ajo është me mirënjohëse dhe ndihet më e detyruar ndaj atyre që ia thonë këtë; ndërkohë që një grua me bukuri të padiskutueshme e shikon cdo kompliment që i bëhet asaj për bukurinë thjesht si një plotësim detyrimi; por ajo dëshëron të shkëlqejë në anën e zgjuarsisë; dhe një grua që është aq e shëmtuar sa e di edhe vetë, e di që nuk i është lënë asgjë tjetër përvec zgjuarsisë, e cila është vazhdimisht dhe sipas të gjitha gjasave (në më shumë se një kuptim) ana e saj më e dobët.

“Letër të Birit”, Philip Stanhope, 4^th Earl of Chesterfield

Në mënyrë paradoksale, bukuria duket se e forcon modestinë. Sa më shumë të jetë një grua e admiruar dhe e rrethuar nga burrat, aq më pak mundësi ka që ajo ti dorëzohet pasioneve të rastit; ndërsa një grua bukuria e së cilës është e diskutueshme, duke e ditur pamundësine e saj për të konkuruar me bukuritë marramendëse, do ta kompensojë këtë me një lirshmëri në marrëdhënie. Por edhe bukuria ka cmimin e saj sigurisht. Ashtu si një kafshë e mbajtur në kafaz, që mësohet me perkujdesjet ndaj saj pa u lodhur e humbet instiktin e gjuetisë në natyrë, një grua jashtëzakonisht e bukur, e mësuar me vëmendjen e përherëshme të burrave, mund të harrojë se si ta fitojë atë nëpërmjet ëmbëlsisë. Mbase kjo shpjegon versionin e kundërt të Marlowe nga Shekspir:

A ja vlen ta mbash atë? Pse vallë, një perlë është ajo

Cmimi i së cilës është paguar tashma me njëmijë anije.

Historia e Troilus dhe Kresidës

“The Man’s Book” THOMAS FINK

Këngët e së Panjohurës

2008-07-22T21:08:00.000-07:00

OPUS 156

Për gjërat që s'mund t'i bëjmë ka shumë emra të panjohur
ashtu si për kuajt e bardhë e të përgjakur
që vrapojnë të harbuar drejt vendit të mistershëm
ku dielli dashurohet pafundësisht me hënën

Për gjërat që s'mund t'i bëjmë
ka shume dallgë të mistershme që përplasen në shkëmbinjtë
e gjakut të mpiksur
Aty nisen të gjitha pulëbardhat pa ditur se ku
Aty nisen të gjitha dallëndyshet e dashuruara
Që i kanë foletë në sytë e faraonëve të vdekur që flenë në piramida

Gjërat që s'mund t'i bëjmë kanë marrë formën e duarve tona
ne i heqim ato si dorashka kur ngrihemi nga shtrati dhe pastaj
i hapim fshehurazi dritaret
që të heqim prej nesh ajrin mundonjës të së panjohurës

Por ato gjëra nuk flasin
ato nuk dinë të flasin me gjuhën e njerëzve
ato flasin vetëm me gjuhën e drurëve kafshëve dhe zogjve
që ne s'do mundim kurrë ta kuptojmë
pa hequr dorë më parë nga kryelartesia e cmëndur njerëzore

Por ne cuditërisht akoma nuk kemi mundur ta kuptojmë këtë gjë
megjithëse skeletet e kuqe të ditëve që dielli i vret cdo mbrëmje
në perëndim
janë bërë kaq shumë sa askush nuk mund t'i numurojë dot më
Ne akoma nuk duam t'i kuptojmë disa gjëra tepër të thjeshta
disa gjëra shumë më të thjeshta se kuptimi i filozofisë dhe ekzistencës
Ne vrapojme si të cmendur në rrugën drejt vdekjes
pa pyetur për gjakosjen e këmbëve dhe copërat e shpirtit
që bien rrugës
si gjethe të thara e të vyshkura
ne vrapojme mbi to si të verbër të dënuar me panjohësi

Ne jemi njerëz të cuditshëm.

Mars 1983

TINGUJT E HESHTJES

Në tingujt e mëdhenj të heshtjes
ka shumë zëra, të qeshura fëmijësh, psherëtima
njerëzish të zhgënjyer
në tingujt e pafund të heshtjes
ka shumë trëndafilë të kuq, zhurma shirash, kujtime.
Ato janë kaq të bukur e drithëritës
Një ditë një grua e veshur në të bardha kaloi mes tyre
kishte sy të mëdhenj e të kaltër
dhe një buzëqeshje të trishtme në buzë
Kaloi duke ecur me takat e larta mbi kripën
e dashurisë së tharë
derisa u tret dalëngadalë mes tingujve gri
të heshtjes
ku gjithcka bëhet kaq e pakuptueshme
dhe domethënëse
ashtu si në varrezat e perhime të stërgjyshërve
dhe bijve tanë
të përmbytura nga bari shiu vjeshta dielli
që kalojnë pa kuptim
gjithmonë njësoj
ndërsa tingujt e jetës shkrihen drithshëm
në heshtje

Janar 1982

OPUS 172

Notat e trishtuara të pianos pikojnë sonte ngadalë ngadalë
si në ëndrra
do thoje se janë qindra mjellma të bardha duke ardhur nga një botë
e kristaltë dhe përrallore
që të na ngrohin me prekjet e tyre thellë në shpirtrat tanë

Ah ju prekje të ngrohta dhe thithëse
Sa herë jemi munduar të mos vdesim në netët kur shiu thote gjëra
kaq të trishtueshme në dritare
Sa here jemi munduar të mos qajmë përpara imazhit të paprekshëm
të një fytyre
që dikur e kemi dashur kaq shumë
por nuk kemi mundur të mundim gjithmonë

Ndaj sonte gjunjëzohem përpara teje
jetë e lodhur
të kërkoj falje për të gjitha gjërat që i kam thënë
pa i ndjerë
dhe për të gjitha gjërat që i kam bërë pa pëlqimin tim

E notat e pianos vazhdojnë të pikojnë... pikojnë...
deri në lodhje
gjithmonë e më të butë më të butë më të butë
Kush vallë ka mundur t'i numurojë yjet që ndizen e shuhen
në gjakun tonë
me këta tinguj kaq të trishtuar pianoje ?

Kush valle mundi të na njihte më mirë se njohim veten tonë ?

Oh shpesh në netët kur s'ka yje dhe s'ndihet
fëshfërima e gjetheve
kemi kaq frike se dikush na e ka vjedhur shpirtin.

Qershor 1983

______________________________________________________________________________________________

Hyrje

2008-07-22T20:44:00.001-07:00

OPUS 298

E para ishte dashuria
Pastaj gjarpëri, pema e ndaluar dhe
   ëmbelsia e gënjeshtërt e diturisë
E treta ishte turpi nga dashuria, maska
prej gjethesh dhe lindja e mëkatit;
   e mira dhe e keqja

Pastaj tundimi.
Dhe Kaini dhe Abeli dhe vëllavrasja
dhe zbutja e Zotit me dhurata.
Pastaj përsëri gjarpëri,
pastaj hiena, cakalli, ujku
dhe pëllumbat e shenjtë në fluturim.

Pastaj njeriu
edhe djalli
edhe pemishtet e mollëve në lulëzim
edhe varrezat e të harruarve në amëshim.
Edhe zjarri, harku, shigjeta
edhe panciret, plumbat, celiku
edhe rrotat e torturës dhe
kabinetet e bardhë e të përgjakur
dhe monumentet madhështore të të vrarëve
   dhe vrasësve
në sheshet kryesore të qyteteve.

Vetëm dashuria
vetëm dashuria qëndron duke u dridhur në cepin
   pemëtores së vjetër
e pambrojtur...

Me një maskë prej gjethesh.

Mars 1987